Hoe drie gemeenten samen weer vooruit konden
Samenwerken in een gemeenschappelijke regeling vraagt vertrouwen. En soms komt dat vertrouwen onbedoeld en heel geleidelijk onder druk te staan.
Dat gebeurde binnen de gemeenschappelijke regeling Orionis, de samenwerking tussen colleges, burgemeesters en gemeenteraden van Vlissingen, Middelburg en Veere, waar zowel de Participatiewet (inclusief de Wsw-wetgeving) als ook bijzondere bijstand, minimabeleid en gemeentelijke schuldhulpverlening wordt uitgevoerd.
De stemverhouding binnen de gemeenschappelijke regeling leidde tot spanning, spanning die niet werd uitgesproken maar er onderhuids al lang was. Twee van de gemeenten ervoeren de stemverhouding als ongelijk, omdat de derde gemeente feitelijk een veto had. Dat onderhuidse gevoel bleek door te werken in de samenwerking, zowel ambtelijk als onbewust ook bestuurlijk.
Besluitvorming werd de laatste jaren steeds wat stroever. Overleggen kostten meer energie, onderlinge samenwerking werd minder makkelijk en het gewenste vertrouwen in elkaar nam af. En wat ooit bedoeld was als een krachtige samenwerking van drie gemeenten op Walcheren, begon stap voor stap vast te lopen.
Eerst begrijpen, dan keuzes geven en daarna echt oplossen.
De vraag die wij stelden aan KokxDeVoogd was wat een passende stemverhouding kon worden. Bij KokxDeVoogd dragen uit dat een duurzame samenwerking begint bij goed luisteren. Bij dit soort vraagstukken kiezen ze niet graag voor een snelle oplossing.
Matthias geeft aan: “Daarom zijn zij teruggegaan naar de basis van de samenwerking: waarom werken jullie samen? Er is uitgebreid gesproken met ambtenaren en bestuurders van alle drie de gemeenten. Wat speelt er écht? Waar zit de pijn? Waar zit het wantrouwen? En wat is ieders onderliggende belang? Eerst eens afzonderlijk en later ook met elkaar in een groepsgesprek.”
Door zorgvuldig te luisteren en door te vragen, ontstond een compleet beeld. Niet alleen van de formele structuur, maar vooral van de onderlinge dynamiek. Juist daar zit vaak de sleutel.
Een gezamenlijke basis creëren
Tijdens de gesprekken kwamen duidelijke gezamenlijke uitgangspunten naar voren. Deze zijn door Guido, Matthias en Julia vastgelegd in een heldere notitie. Geen juridisch of afstandelijk stuk, maar een document dat het gesprek opent en laat zien waar onze overeenkomsten zijn en waar klaarblijkelijk verschillen zitten. Dat werkte heel verhelderend!
Dit maakte het volgende inzichtelijk:
- Waar een nieuwe stemverhouding volgens alle drie de gemeenten aan moest voldoen
- Wat de voor- en nadelen waren van de bestaande situatie
- Welke realistische varianten mogelijk waren en welke voor- en nadelen deze varianten zich meebrachten
Door structuur aan te brengen en transparant te werken, ontstond rust. Het gesprek ging niet langer over winnen of verliezen, maar over wat werkt voor onze samenwerking als geheel. In een ambtelijk voorgesprek met Cora, Judith en Peter werd het treffend verwoord:
“KokxDeVoogd begrijpt en doorgrond samenwerking en gemeenschappelijke regelingen, je merkt dat ze boven een samenwerking kunnen hangen. En de rust die dat brengt heeft echt geholpen om met elkaar te bespreken wat het veto nu betekent voor iedereen. Dat bracht wel de doorbraak waardoor iedereen overtuigd raakte dat het veto niet langer moest bestaan.”
Het verschil maken
De notitie is eerst ambtelijk en daarna bestuurlijk besproken. Doordat de informatie zorgvuldig en overzichtelijk werd toegelicht, ontstond ruimte voor een open gesprek.
Bestuurders spraken uit waar zij vanaf willen en waar ze juist naar toe willen. Er ontstond meer begrip voor elkaars positie. En misschien nog belangrijker: er ontstond bereidheid en vertrouwen om elkaar iets te gunnen.
“KokxDeVoogd” hielp ons terug te gaan naar de basis door het benoemen van gezamenlijke uitgangspunten waarom we ook alweer in een GR waren gaan samenwerken. Via een objectieve analyse stelden ze verschillende varianten voor, waardoor een open gesprek ontstond en we uiteindelijk unaniem voor een wijziging van de stemverhouding kozen”.
– Jeroen Louws, wethouder gemeente Middelburg
Toen de spanning rondom de stemverhouding werd weggenomen, verbeterde de sfeer merkbaar. Ambtelijk werd de samenwerking opener en prettiger. Een belangrijke blokkade was verdwenen.
Het resultaat: rust, balans en nieuwe energie
Het traject leidde tot een stemverhouding die beter in balans is en door alle drie de gemeenten wordt gedragen. Het is ook mooi om te zien dat in de wijziging van de gemeenschappelijke regeling Orionis de wijzigingsvoorstellen bij alle gemeenten positief zijn ontvangen en als hamerstukken zijn behandeld. Niet omdat de wijziging niet belangrijk is, maar omdat de helderheid, het vertrouwen en gedragenheid spreekt uit de voorstellen.
Maar belangrijker nog:
- Het onderlinge vertrouwen is verbeterd
- De voorbereiding en de besluitvorming verloopt weer constructief
- De samenwerking heeft nieuwe energie gekregen
Terugkijkend na het proces maakt Judith een prachtige en treffende vergelijking:
“Wij dachten dat we meloenen moesten slikken, jullie hebben dat teruggebracht tot paaseitjes. Dat heeft wel gewerkt”
Er ligt nu een stevige basis voor een toekomstbestendige gemeenschappelijke regeling, waarin gemeenten elkaar begrijpen, vertrouwen en samen vooruit kunnen. Uiteindelijk zijn inwoners van Middelburg, Veere en Vlissingen daar bij gebaat, met name inwoners die een band hebben met Orionis Walcheren. Orionis Walcheren geeft uitvoering aan de Participatiewet (inclusief de Wsw). Daarnaast voert Orionis Walcheren ook bijzondere bijstand, minimabeleid en gemeentelijke schuldhulpverlening uit.
