Jochem Boeke
j.boeke@kokxdevoogd.nl
 06-29 06 33 07

 
 

Gebiedsontwikkeling bekostigen met gemeentebelasting?

Alleen als belastingmensen een plek aan de beleidstafel innemen

Gemeentelijke belastingen kunnen bijdragen aan de bekostiging van ruimtelijke projecten. Maar dan moeten belastingmensen wel vroegtijdig aan tafel zitten met de beleidsmakers van het fysieke domein. Hier ligt de uitdaging: dat zijn belastingmensen niet gewend.

In deze blog beschrijf ik hoe de belastingsector haar plek kan innemen aan de beleidstafel van het fysieke domein.

Onlangs publiceerde de Studiegroep Alternatieve Bekostiging ruimtelijke gebiedsontwikkeling haar prima leesbare eindrapport. De Studiegroep identificeert vijftien kansrijke instrumenten om ruimtelijke projecten te helpen bekostigen. Van deze vijftien vallen er vijf binnen het domein van gemeentelijke belastingen.

Ingezetenheffing. Deze nieuw te ontwikkelen heffing is vooral interessant voor de bekostiging van projecten met een grote schaalgrootte, zoals projecten die de algehele bereikbaarheid verbeteren.

OZB. Als ruimtelijke ontwikkeling leidt tot een meer aantrekkelijke leefomgeving, en daarmee een hogere WOZ-waarde, dan neemt de OZB-opbrengst toe.

Baatbelasting. In theorie een efficiënt bekostigingsinstrument omdat het goed aansluit bij het profijtbeginsel.

Gebiedsontwikkelingsheffing. Dit is een heffing, met als grondslag de WOZ-waarde, die wordt geheven bij een bepaalde groep personen en die dient voor specifieke uitgaven. De heffing is gebaseerd op het beginsel van het verhalen van kosten zoals bekend in de Wet ruimtelijke ordening/ Omgevingswet.

Gebiedsinvesteringszone. Een nieuw te ontwikkelen instrument met een vrijwillig/ democratisch karakter, gebaseerd op de goede ervaringen met de bedrijveninvesteringszone (BIZ).

 

Met het noemen van deze belastingen raakt de Studiegroep aan het lopende onderzoek naar de uitbreiding van het gemeentelijk belastinggebied. In dat kader wordt onderzocht of gemeenten de grote ruimtelijke opgaven, zoals woningbouw, mobiliteit en de energietransitie, beter aankunnen als zij meer eigen belasting kunnen heffen. En daar komen de vijf genoemde belastingen in beeld. Deze belastingen kunnen echter ook worden ingezet als de uitbreiding van het gemeentelijk belastinggebied niet doorgaat.

De vijf genoemde belastingen gaan ervan uit dat baathebbers van een ruimtelijke investering direct meebetalen aan de bekostiging ervan. Om dat voor elkaar te krijgen is het van belang om bij het begin van een project in beeld te hebben welke baathebbers er zijn en hoe groot hun baten precies zijn als gevolg van het project. Het project moet dan ook een voelbare meerwaarde hebben voor belastingbetalers en zij moeten voldoende invloed hebben op de aard en omvang van het project. Kortom, de wijze van bekostiging wordt een integraal onderdeel van het projectplan.

Dit vergt een intensieve dialoog tussen bestuurders, beleidsmakers, gebiedsontwikkelaars, financiers en betalende baathebbers, al vroeg in de planvorming.

Belastingmensen zijn onmisbaar bij deze dialoog. Zij leveren immers het instrumentarium om het project te helpen bekostigen.

Hier ligt een grote uitdaging. In de praktijk zien wij dat de gemiddelde belastinguitvoering mijlenver afstaat van de gemeentelijke beleidsvorming. De afstand is vooral groot bij de ongeveer 200 gemeenten die de uitvoering hebben ondergebracht bij een belastingsamenwerking. De gemiddelde belastingorganisatie voert het belastingbeleid het liefst zo geruisloos mogelijk uit. Hoe minder contact met de politiek, hoe beter, zo lijkt het. Te weinig zie ik dat belastingmensen zichzelf aan tafel uitnodigen bij beleidsmakers en bestuurders. En dat terwijl belastingmensen iets unieks te bieden hebben: in het fysieke domein kunnen belastinginkomsten het verschil maken tussen een haalbare en onhaalbare business case.

Ik zie drie manieren om de afstand te overbruggen.

Creëer bewustzijn. Ten eerste moet er wederzijds bewustzijn komen over de rol die belastingen kan spelen bij het bekostigen van ruimtelijke projecten. Het rapport van de Studiegroep biedt een prima vertrekpunt om dit bewustzijn te vergroten. Het rapport staat hier.

Toon meerwaarde. Ten tweede adviseer ik belastingmensen om hun meerwaarde te etaleren. Die meerwaarde zit in verschillende gebieden:

  • Data. Belastingorganisaties houden in de WOZ-administratie enorme hoeveelheden gegevens bij over de gebouwde omgeving. Met deze data kunnen zij modelleren welke impact een ruimtelijk plan heeft op de waarde van bestaand en nieuw vastgoed. Ook hebben zij data over het betaalgedrag van inwoners en bedrijven en dit kan helpen om een realistische belastingcapaciteit te ramen.
  • Fiscaal-juridische mogelijkheden. Belastingmensen hebben de kennis en kunde om belastinginstrumenten rechtsgeldig, legitiem en doelmatig in te zetten en om vooraf allerlei uitvoeringsproblemen te voorkomen.
  • Communicatie. De communicatiemensen van belastingorganisaties kunnen als geen ander inwoners en bedrijven in begrijpelijke taal inlichten over belastingen. Zij vormen daarmee een cruciale bijdrage aan het draagvlak bij belastingbetalers.
  • Uitvoering. De gemeentelijke belastingsector heeft zich de afgelopen decennia ontwikkeld tot een professionele en betrouwbare uitvoerder van belastingtaken.


Transformeer naar adviseur. Ten derde, en dit is mogelijk de belangrijkste uitdaging, de geschetste ontwikkeling vergt dat  belastingmensen zich transformeren van uitvoerder naar adviseur. Belastingmensen zijn eraan gewend om te opereren binnen een duidelijk omlijnd wettelijk kader. Rechtsgelijkheid, beheersbaarheid, navolgbaarheid, oog voor detail en consistentie zijn belangrijke elementen van de cultuur van de belastingsector. Daartegenover staat de meer resultaatgerichte of opportunistische (in positieve zin van het woord) cultuur van bestuurders en beleidsmakers. Zij kunnen de neiging hebben om grootse doelen te stellen en om in een politieke setting de resultaten van het beleid zo positief mogelijk voor te stellen. Belastingen inzetten om gebiedsontwikkeling te bekostigen vergt dat belastingmensen en beleidsmakers een brug slaan tussen hun culturen.

Ik ben ervan overtuigd dat belastingmensen deze uitdaging aankunnen en dat gemeentelijke belastingen in de toekomst een grotere rol spelen bij het bekostigen van ruimtelijke projecten.

Jochem Boeke

KokxDeVoogd helpt belastingorganisaties om hun potentie waar te maken en brengt partijen bijeen om ruimtelijke projecten te realiseren. In september verschijnt onze Whitepaper over de uitbreiding van het gemeentelijk belastinggebied: #whitepaperlokalebelastingen