KokxDeVoogd is een organisatieadviesbureau
voor overheden en maatschappelijke dienstverleners.
Terug

Datum | 7-01-2019
Auteur | Eric Dorscheidt
Partner en adviseur
e.dorscheidt@kokxdevoogd.nl
06 – 46 21 56 26

 
 
Ondersteuning dichtbij organiseren: uitdagingen bij aansluiten van de Participatiewet in het Sociaal Domein

Met de decentralisaties in het Sociaal Domein is een grote transformatie ingezet. Onderdeel daarvan is in veel gemeenten ook dienstverlening én ondersteuning dichtbij in wijken en buurten organiseren. Dit vanuit de gedachte dat de oplossing voor de ondersteuningsvraag vaak in de directe omgeving gevonden kan worden. De organisatievorm die daarvoor gekozen wordt, is veelal één of andere vorm van een sociaal (wijk)team. Een team waarin professionals met verschillende expertises en achtergronden samenwerken aan toegang tot en bieden van ondersteuning. Steeds vanuit de gedachte: één gezin, één plan, één regisseur. Aanvankelijk zijn deze integrale teams opgezet voor de uitvoering van Wmo en jeugdtaken. De aansluiting met de uitvoering van de Participatiewet is op veel plekken een zoektocht.

Hoe kan uitvoering van de Participatiewet nog meer ingebed worden in het Sociaal Domein? En daarvan afgeleid: hoe samenwerking met sociale (wijk)teams vorm te geven? Dat zijn vragen die steeds vaker aan KokxDeVoogd worden gesteld. Vanuit onze gidsende rol in samenwerkingsvraagstukken is dat een voor de hand liggende vraag. Het antwoord is dat veel minder.

Er zijn meerdere verklaringen waarom integratie van de Participatiewet in de uitvoeringsorganisaties van het Sociaal Domein problematisch is. Dat heeft naar mijn mening te maken met verschillen in uitgangspunten, verschillen in juridisch karakter en tot slot de verschillen in ontstaansgeschiedenis van de uitvoeringsorganisaties. Hierna ga ik verder in op deze drie punten.

Uitgangspunten verschillen
De onlangs verschenen publicatie over de paradigma’s die achter de drie decentralisatie-wetten schuil gaan, bevat een verklaring waarom samenwerking en een integrale aanpak voor én Jeugd én Wmo én Participatie niet vanzelf tot stand komt1. Zo verschilt met name de Participatiewet van de Wmo en de Jeugdwet op het achterliggende mensbeeld: het beeld dat de overheid heeft en het maatschappijbeeld van de afzonderlijke wetten. Voor de Participatiewet geldt dat alle individuen gelijk zijn en dus ook gelijk behandeld moeten worden. De Wmo en Jeugdwet gaan daarentegen uit van verschillen tussen individuen. Dit verschil in het achterliggende mensbeeld bemoeilijkt de inrichting van de integrale dienstverlening aan de burger.


1 Paradigma’s in het sociaal domein. De Argumentenfabriek in opdracht van ministerie SZW (2018).


Juridische kader verschilt
Uit verschil in het achterliggende mensbeeld volgt ook logischerwijze een verschillend juridisch kader. De Wmo en de Jeugdwet hebben een veel opener karakter dan de Participatiewet, waarin strakke normen nog volop aanwezig zijn. Het zogenaamde compensatiebeginsel in de Wmo leidt tot een fundamenteel andere benadering van de ondersteuningsvraag van burgers, dan de norm die de Participatiewet stelt aan het krijgen van een uitkering. Een ander verschil is ook het feit dat overdracht van bevoegdheden aan private rechtspersonen in de Participatiewet ingeperkt is, terwijl dat in de Wmo en Jeugdwet minder expliciet geregeld is. Dit bemoeilijkt integrale dienstverlening (Wmo, Jeugdwet en Participatie) van eerste contact tot beschikking en uiteindelijke dienstverlening vanuit een private rechtsvorm. 

Ontstaansgeschiedenis verschilt
De uitvoeringsorganisaties Werk & Inkomen staan in de klassieke bureaucratische traditie van Max Weber. Standaardisatie van arbeidsprocessen, specialisatie, aandacht voor rechtmatigheid en verticale verantwoording zijn nog volop aanwezig. En vanwege een goede reden, namelijk: invulling geven aan het uitgangspunt dat individuen gelijk zijn, verhoudt zich slecht met maatwerk in dienstverlening. De ontstaansgeschiedenis van uitvoeringsorganisaties voor de Participatiewet gaat terug tot de eerste sociale zekerheidswetten. Sociale (wijk)teams zijn vaak juist nieuwe organisaties waarbij uitgangspunten als ‘maatwerk’, ‘doen wat nodig is’ en ‘systeem- in plaats van individugericht’ voorop staan.
 
Bovenstaande drie verklaringen kunnen nog worden uitgebreid met verschillen in opdrachten aan de uitvoeringsorganisaties en cultuurverschillen tussen gemeentelijke diensten en maatschappelijke dienstverleners of jeugdzorgorganisaties. Dat alles maakt dat de integratie van de Participatiewet in het Sociaal Domein om tot effectieve dienstverlening te komen niet vanzelf gaat en veel tijd en aandacht vraagt van betrokken medewerkers, management en bestuurders.
 
De adviseurs van KokxDeVoogd begeleiden meerdere gemeenten en maatschappelijke organisaties bij verbinden van de drie decentralisatiewetten. Dat doen we door het inzetten van kennis van de uit te voeren taken en ervaring met het gidsen in samenwerkingsvraagstukken. Afhankelijk van de lokale context vinden we gezamenlijk een oplossing die: bestuurlijk past, organisatorisch werkt, financieel klopt, juridisch deugt en rekening houdt met in- en externe stakeholders..

Herkenning? Verbazing? Interesse? Mocht u na het lezen van dit blog uw verhaal willen delen, nieuwsgierig zijn geworden naar de bijdrage die ik kan leveren aan uw opgaven of naar de opdrachten die KokxDeVoogd uitvoert dan nodig ik u van harte uit contact op te nemen via onderstaande contactgegevens.

Eric Dorscheidt
Partner en adviseur
e.dorscheidt@kokxdevoogd.nl
06 – 46 21 56 26

KokxDeVoogd is gevestigd in Houten. KokxDeVoogd is geregistreerd in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel onder nummer 54502276, met BTW nummer NL8513.30.563.B01.