KokxDeVoogd is een organisatieadviesbureau
voor overheden en maatschappelijke dienstverleners.
Terug

Datum | 25-11-2019
Auteur | Elise van Leest
Adviseurs bij KokxDeVoogd
e.vanleest@kokxdevoogd.nl
06-41120728

 
 
Deugen en toezicht

Laatst sprak ik met mijn collega’s Elise van Leest en Harm Borgers over zorgplicht in de Omgevingswet. En of zij, net als ik, ook gemerkt hadden dat toezichthouders het moeilijk vinden om zorgplicht te concretiseren.

De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) heeft een aantal jaren geleden een uitgebreid rapport geschreven over een nieuwe visie op toezicht. Recent is daar een bundel van essays over toezicht bij gekomen. Over de Omgevingswet staat helaas niets, terwijl we van de inzichten van de WRR ook voor zorgplicht in de Omgevingswet veel kunnen leren.

De tijd van control en command, van regels opstellen en afdwingen, is nu echt voorbij, vindt de WRR. Het levert uiteindelijk onvoldoende maatschappelijke outcome op. Zelfs wie zich aan de regels houdt, kan nog steeds voorbij gaan de doelstellingen. Nieuwe vormen van toezicht zijn daarom noodzakelijk.
In de Omgevingswet is de zorgplicht van een initiatiefnemer opgenomen. De initiatiefnemer moet de regels naleven, maar ook vooral zorgen dat de doelstellingen van de overheid (ook) gerealiseerd worden. Dus in plaats van dat de initiatiefnemer allerlei kleine regeltjes over het hoe krijgt opgelegd, wordt er gechargeerd gezegd: “Je bent volwassen genoeg. Je weet wat we van je verwachten. Ga maar aan de slag. Je krijgt ons vertrouwen.” Die houding is niet alleen voor ouders moeilijk, maar voor toezichthouders helemaal.

Als je op deze manier in de buitenwereld echt aan de slag wilt gaan, dan heb je veel hobbels te nemen. En de belangrijkste hobbel is vertrouwen hebben in “de initiatiefnemer”.

Rutger Bregman stelt in zijn bestseller dat de meeste mensen deugen. En dat is mijn ervaring ook. Als je de weg vraagt aan iemand stuurt niemand je de verkeerde kant op. De meeste gevonden portemonnees worden teruggebracht. Achter het station van Amsterdam zijn geen duidelijke verkeersregels meer, maar grote verkeersongelukken hebben zich nog niet voorgedaan.

Maar mensen zijn geen initiatiefnemers zeggen anderen dan. En dat klopt. Initiatiefnemers zijn echter ook mensen. En de vraag is of initiatiefnemers, organisaties, burgers, in die rol opeens niet meer deugen.

De zorgplicht voor de initiatiefnemer is wellicht nog wel zwaarder dan het opgelegd krijgen van regels. In plaats van die dom op te volgen, wordt nu verwacht dat de initiatiefnemer nadenkt, afweegt en de passende keuze maakt. En daarover met de toezichthouder in gesprek gaat. De rol van de toezichthouder verandert dan ook sterk. In plaats van regels opstellen en erop toezien, eventueel een straf te geven, wordt die een gesprekspartner van de initiatiefnemer. Niet als gelijkwaardige, maar partij die ook wil dat de maatschappelijke doelen gehaald worden. En als het resultaat niet gehaald wordt, dan is het gesprek over het waarom belangrijker dan strafoplegging. Toezicht gaat van afrekenen naar leren. Want innovatie en grote verbeteringen zijn niet in regels op te leggen. Initiatiefnemers die adaptief zijn, luisteren en telkens verbeteren hebben de toekomst. Omdat omgevingsbewustzijn een onderdeel is van deugen.

Wilt u verder praten over de betekenis van zorgplicht voor vergunninngverlening, toezicht en handhaving, neem dan contact op met Elise van Leest, Harm Borgers of Anne de Rooij

KokxDeVoogd is gevestigd in Houten. KokxDeVoogd is geregistreerd in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel onder nummer 54502276, met BTW nummer NL8513.30.563.B01.