KokxDeVoogd is een organisatieadviesbureau
voor overheden en maatschappelijke dienstverleners.
Terug

Artikel

Artikel | Stabilitas, Conversio en Obedientia
Auteur | Dietmar Verbeek
Telefoonnummer | 06 - 51416168
Datum | 03-09-2018

Stabilitas, Conversio en Obedientia

Publieke organisaties hebben als opgave het creëren van waarden voor mens en samenleving. Een samenleving die door invloed van nieuwe technologieën en digitalisering sterk aan het veranderen is. Publieke organisaties worden niet alleen afgerekend op hun financiële resultaten, maar vooral op hun publieke waarden zoals welzijn, veiligheid, gezondheid en in toenemende mate ook duurzaamheid.In dit artikel benoem ik vier in samenhang te ontwikkelen organisatorische bouwstenen, ‘ingelegd’ in een sausje van benedictijnse spiritualiteit. Naar mijn overtuiging betekenisvol voor het creëren van waarden voor mens en samenleving.

Maatschappelijke opgaven en horizontaal organiseren
Met oog op de maatschappelijke opgaven waarvoor publieke organisaties staan, valt op dat de ‘klassieke’ piramidevormige structuur steeds minder het antwoord biedt op de vragen vanuit de organisatie en de samenleving. Als kenmerk van de huidige ‘moderne’ publieke organisatie zien we dan ook dat de klassieke hiërarchische structuur geheel of gedeeltelijk wordt afgebouwd ten gunste van meer horizontale organisatiestructuren. Met dit afdalen van de piramide daalt het publieke leiderschap af naar de werkvloer, waardoor er meer ruimte komt voor de dialoog, voor vormen van zelforganisatie en zelfsturing, voor vermindering van controles en voor het geven van meer vertrouwen aan professionals. Deze ontwikkeling vergroot de wendbaarheid van de organisatie. Ook vraagt het om het vinden van een nieuwe balans tussen de rollen van het (verticale) formele management en die van de professionals, al waar het (horizontale) meer informele leiderschap wordt belegd.

Vier in samenhang te ontwikkelen organisatorische bouwstenen
De vraag die het horizontaal organiseren van publieke organisaties oproept, is of het een afdoende antwoord vormt op de opgaven waarvoor publieke organisaties staan? Ik denk van niet, al was het maar omdat één theorie of model zelden het antwoord is op complexe veranderingsprocessen in de samenleving met een veelheid aan vragen en problemen.
 
De zoektocht om te komen tot oplossingen begint, denk ik, met waar het in de praktijk misgaat; daar waar het schuurt. En dat is voor iedere organisatie anders. Om hier een goed beeld van te krijgen meen ik dat er vier bouwstenen zijn, welke in samenhang tot elkaar en in het licht van de opgaven moeten worden geanalyseerd, beoordeeld en verbeterd:

1.     De organisatiestructuur, systemen en procedures;
2.     Type leiderschap;
3.     De wijze waarop mensen in de praktijk met elkaar samenwerken en betekenis geven aan hun werk, en
4.     De inrichting van het primaire proces (ondersteunende processen zijn hieraan ondergeschikt).

Passende en elkaar versterkende keuzes op deze vier bouwstenen kunnen alleen worden gemotiveerd vanuit de missie van de organisatie, of moderner gezegd, ‘de bedoeling of bezieling’ van de organisatie enerzijds, met een weerspiegeling hiervan op de bestaande situatie anderzijds. De bestaande situatie bepaalt immers de draagkracht en daarmee de te volgen route om te komen tot verbetering.

‘De bedoeling’ vormt hierbij het kompas, gericht op het creëren van waarden voor mens en samenleving. Het is daarbij van belang dat leiding en professionals in de uitvoering van hun werk steeds in dialoog blijven of de invulling op deze vier bouwstenen bijdraagt aan de realisatie van ‘de bedoeling’. Dit vraagt naast wijsheid, matigheid, geduld, commitment en rolbewustheid, zeker ook om de kunst van het (met het hart) luisteren naar elkaar en naar de samenleving.

Het benedictijnse leven als inspiratiebron
Bij het proces om tot invulling van deze vier bouwstenen te komen kan ik je als gids vanzelfsprekend ondersteunen. Ook biedt -zo heb ik ervaren- het leven van de benedictijnen de nodige inspiratie in de vertaling hiervan naar de eigen context van samenwerken en samenleven. De drie benedictijnse kwaliteitsregels van stabilitas (erbij blijven en niet weglopen), conversio (dagelijks verbetermanagement) en obedientia (aandachtig luisteren en aan elkaar gehoor geven) vormen een eenheid van met elkaar verbonden zijn en de daarin veronderstellende houdingen. Het appèl dat de benedictijnse levenshouding op ons doet, is een regelrechte uitnodiging aan onze ziel om te ontwaken uit onze veelal verdedigende houding wanneer we voor veranderingen staan, om een nieuwe weg te kiezen en om (aandachtig) te luisteren. Dat vormt wellicht een vruchtbare houding voor elk begin.

Zoals gezegd zijn dit mijn overtuigingen. Overtuigingen bieden helaas geen enkele garantie tegen vergissingen. Sterker nog, ze vergroten eerder de kans daarop. Ik ben hiermee dan ook zeker niet volledig en wellicht zijn er onvolkomenheden. Tegelijk hoop ik dat in dit artikel voldoende waarheid en goeds staat om een inspirerend perspectief te bieden op het beter functioneren van publieke organisaties.

Herkenning? Verbazing? Interesse? Mocht je na het lezen van dit artikel je verhaal willen delen, nieuwsgierig zijn geworden naar de bijdrage die ik kan leveren aan jouw opgaven of naar de opdrachten die KokxDeVoogd uitvoert, dan nodig ik je van harte uit contact op te nemen via onderstaande contactgegevens.
 
Dietmar Verbeek
Adviseur
d.verbeek@kokxdevoogd.nl
06 - 51416168

KokxDeVoogd is gevestigd in Houten. KokxDeVoogd is geregistreerd in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel onder nummer 54502276, met BTW nummer NL8513.30.563.B01.